Dwa lata badań nad Krakowską Szkołą Skrzypcową. Projekt NCN na półmetku
Projekt Narodowego Centrum Nauki „Krakowska Szkoła Skrzypcowa – geneza, idiom, perspektywy rozwoju”(SONATA BIS 13), realizowany w Akademii Muzycznej im. Krzysztofa Pendereckiego w Krakowie pod kierownictwem prof. dr hab. Oriany Masternak, osiągnął półmetek. W ciągu pierwszych dwóch lat prowadzono intensywne prace badawcze, dokumentacyjne i popularyzatorskie, których celem jest opracowanie i upowszechnienie dziedzictwa jednego z najważniejszych środowisk wiolinistycznych w Polsce.
Historia zapisana w dźwięku
Jednym z najważniejszych rezultatów projektu była premiera pierwszego albumu płytowego wydanego przez wytwórnię DUX. Rozpoczął on planowany cykl fonograficzny poświęcony artystom związanym z Krakowską Szkołą Skrzypcową i stanowi kolejny etap dokumentowania dorobku kolejnych pokoleń krakowskich muzyków.
Równolegle powstaje archiwum historii mówionej. Dotychczas zrealizowano dziesięć wywiadów audio-video z wybitnymi przedstawicielami środowiska skrzypcowego. Publikowane sukcesywnie rozmowy utrwalają wspomnienia, doświadczenia oraz refleksje artystów i pedagogów, stając się ważnym źródłem wiedzy o tradycji Krakowskiej Szkoły Skrzypcowej.
Kwerendy i odkrycia archiwalne
Badania prowadzone w ramach projektu obejmują również kwerendy zagraniczne. Członkowie zespołu badawczego pracowali w archiwach i bibliotekach Pragi, Wiednia i Paryża, pozyskując nowe materiały źródłowe dotyczące działalności polskich skrzypków oraz międzynarodowych kontaktów przedstawicieli krakowskiego środowiska muzycznego.
Jednym z cenniejszych rezultatów tych prac było pozyskanie nieznanych rękopisów Eugenii Umińskiej, obejmujących autorskie transkrypcje dzieł skrzypcowych na altówkę. Materiały te są obecnie opracowywane i przygotowywane do publikacji.
Równolegle zgromadzono liczne fotografie archiwalne i dokumenty związane z działalnością kolejnych pokoleń pedagogów i absolwentów Akademii Muzycznej w Krakowie. Materiały te są sukcesywnie opracowywane i będą stopniowo udostępniane.
Dokumentacja tradycji pedagogicznej
Istotną część projektu stanowi analiza zasobów Archiwum Akademii Muzycznej im. Krzysztofa Pendereckiego w Krakowie. Prowadzone badania umożliwiają rekonstrukcję relacji mistrz–uczeń oraz stopniowe tworzenie drzewa genealogicznego Krakowskiej Szkoły Skrzypcowej, ukazującego ciągłość tradycji pedagogicznej od końca XIX wieku do czasów współczesnych.
Instrumentarium projektu
Dzięki środkom projektowym pozyskano kopię XVIII-wiecznych skrzypiec wykonaną przez austriacką lutniczkę Wiltrud Fauler, wzorowaną na instrumencie Gennaro Gagliano, na którym grały Eugenia Umińska i Kaja Danczowska. Zakupiono również cztery mistrzowskie smyczki, które służą działalności artystycznej i badawczej związanej z projektem.
Strona internetowa i media społecznościowe
W trakcie realizacji projektu powstała strona internetowa Krakowskiej Szkoły Skrzypcowej, na której sukcesywnie publikowane są wyniki badań, materiały archiwalne oraz wywiady. Uruchomiono również profile w mediach społecznościowych na Facebooku i Instagramie, stanowiące kolejną przestrzeń popularyzacji wiedzy o historii i współczesności krakowskiego środowiska skrzypcowego.
Rezultaty projektu prezentowane są ponadto podczas wykładów, konferencji i spotkań naukowych w kraju i za granicą, a także w licznych wywiadach i działaniach popularyzatorskich.
Zespół badawczy
Pomysłodawczynią i kierowniczką projektu jest prof. dr hab. Oriana Masternak.
W latach 2024–2025 stypendystami projektu byli:
• mgr Mateusz Kasprzak-Łabudziński,
• mgr Julia Stompór.
Od 2025 roku zespół współtworzą:
• mgr Julia Błachuta,
• Aga Wójcik.
Kolejne etapy
Przed zespołem pozostają kolejne zadania obejmujące publikację następnych albumów płytowych, wywiadów i artykułów, opracowanie odnalezionych materiałów archiwalnych oraz dalszą rozbudowę cyfrowego archiwum Krakowskiej Szkoły Skrzypcowej.
Projekt „Krakowska Szkoła Skrzypcowa – geneza, idiom, perspektywy rozwoju”, realizowany w ramach programu SONATA BIS 13 Narodowego Centrum Nauki (nr UMO-2023/50/E/HS2/00580), potrwa do roku 2028.